ડાયાબિટીસના પગના ચાંદા, ઘા ન ભરે ત્યારે ઘરે ઇલાજ કરવો ખતરનાક છે

ડાયાબિટીસના પગના ચાંદા, ઘા ન ભરે ત્યારે ઘરે ઇલાજ કરવો ખતરનાક છે

ઘણા ડાયાબિટીસના દર્દીઓ પગ પર ચાંદા (ઘા) થાય ત્યારે ઘરે ઇલાજ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. હળદર, નાળિયેર તેલ, ગરમ પાણીમાં પલાળવું, જૂની પટ્ટી બાંધવી — આ ઉપાયો સામાન્ય ઘા માટે ઠીક હોઈ શકે, પણ ડાયાબિટીસના પગ પર? આ ઉપાય ઇન્ફેક્શનને ઊંડા અને ઝડપી બનાવી શકે.

સુરત, Elegance Diabetic Foot and Ulcer Clinic (EDFC)ના ડૉ. આશુતોષ શાહ જ્યારે પણ ગંભીર ઘા ધરાવતા દર્દી આવે ત્યારે પ્રથમ સવાલ પૂછે છે: “ઘા ક્યારથી છે?” અને જ્યારે જવાબ “2 અઠવાડિયા” અથવા “1 મહિનો” હોય — ત્યારે સ્પષ્ટ થાય છે કે ઘરે ઇલાજ ઘા બચાવ્યો નહીં, ઊલટો ફેલાવ્યો.

ડાયાબિટીસ પગ ચાંદા શા માટે ઘરે ઇલાજ ન કરવા?

ડાયાબિટીસ ત્રણ ખતરનાક ફેરફારો કરે છે જે ઘા ભરવામાં અવરોધ ઊભો કરે છે.

પ્રથમ, ચેતા નુકસાન (neuropathy) ને કારણે ઘા ક્યારે ગહેરો બન્યો તે ખ્યાલ આવતો નથી, કારણ કે દુઃખ ઓછું અથવા ન જ જણાતું હોય. બીજું, લોહીનો પ્રવાહ ઓછો હોવાથી ઇમ્યૂન સિસ્ટમ ઇન્ફેક્શન સામે પૂરો જવાબ આપી શકતી નથી. ત્રીજું, ઊંચી ખાંડ બૅક્ટેરિયા માટે ખોરાક છે, જે ઇન્ફેક્શન ઝડપભેર ફેલાવે છે.

ડાયાબિટિક ફૂટ કૉન્ડિશન ઘણી ઝડપથી ગંભીર બને છે. વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન (WHO) અનુસાર, ડાયાબિટિક ફૂટ સમસ્યા વૈશ્વિક સ્તરે અઁગ કાપવાનું (non-traumatic amputation) સૌથી સામાન્ય કારણ છે.

ઘરે ઇલાજ ક્યારે બંધ કરવો, આ 8 સંકેત ઓળખો

1. ઘા 2 અઠવાડિયા પછી ન ભરે

સ્વસ્થ ઘા 7 થી 10 દિવસમાં સ્પષ્ટ સુધારો બતાવે. ડાયાબિટીસ ઘા જો 2 અઠવાડિયા પછી નાનો ન થાય, ઊંડો ન ઘટે, તો ઇન્ફેક્શન છે. ઘરે ઇલાજ ચાલુ રાખવો ભૂલ છે.

2. ઘામાંથી રસ અથવા પ્રવાહી આવે

પીળો, લીલો, અથવા ભૂરો (cloudy) પ્રવાહ ઇન્ફેક્શનનો ચોક્કસ સંકેત છે. ઘરે કાઢવાનો પ્રયત્ન ન કરો. EDFC ખાતે નૉન-સર્જિકલ ઘા સારવાર ઉપલબ્ધ છે.

3. ઘામાંથી ખરાબ ગંધ આવે

ડાયાબિટિક ઘામાંથી ખરાબ ગંધ એ ગૅન્ગ્રીન અથવા ઊંડા ઇન્ફેક્શનનો સૌથી ગંભીર સંકેત છે. આ સ્થિતિ ઇમર્જન્સી છે. +91 88490 66499 પર તત્કાળ ફોન કરો.

4. ઘાની આસપાસ લાલાશ ફેલાઈ રહ્યો

ઘાની ધારે ફેલાતો લાલ રંગ cellulitis (ચામડીનો ઇન્ફેક્શન) છે. ડાયાબિટીસ ઘામાં આ ઝડપથી આખા પગ સુધી ફેલાઈ શકે.

5. આંગળી અથવા ભાગ કાળો પડ્યો

કોઈ પણ ભાગ ઘેરો, ભૂરો, અથવા કાળો બને — આ ગૅન્ગ્રીન (tissue death) નો સ્પષ્ટ સંકેત છે. ડૉ. શાહ limb salvage surgery વડે ઘણા કિસ્સામાં સંપૂર્ણ કાટ ટાળ્યો છે. તત્કાળ ક્લિનિકલ સહાય લો.

6. પગ ગરમ અને સૂઝ્યો

ઇન્ફ્લેમ્ડ, ગરમ, અને ફૂલ્યો પગ સ્પ્રૅડ ઇન્ફેક્શનનો સ્પષ્ટ ભૌતિક સંકેત છે. ખાસ કરીને જ્યારે ઘાની ઉપર/નીચે ના ભાગ પણ ફૂલ્યો.

7. તાવ આવ્યો

ઘા સાથે તાવ હોય — ઇન્ફેક્શન લોહીમાં ભળ્યું (sepsis) એ ખૂબ ગંભીર છે. આ Emergency સ્થિતિ છે. Hospital અથવા EDFC ખાતે તત્કાળ જાઓ.

8. ઘા ઊઘડ્યો, ટિશ્યૂ દેખાય

ઘા ઊંડો ઊઘડ્યો હોય, નીચે ટૅન્ડૉન, હાડ, અથવા ઊંડો ટિશ્યૂ દેખાય — ઘરે ઇલાજ આ સ્ટેજ પર સ્પષ્ટ ભૂલ છે. Surgery ની જરૂર પડી શકે.

EDFC સુરત ખાતે ઘા સારવાર કઈ રીતે થાય?

ડૉ. આશુતોષ શાહ ઘા ની ગહેરાઈ, ઇન્ફેક્શન, રક્ત પ્રવાહ, અને હાડ પ્રભાવ ચકાસ્યા પછી treatment plan તૈયાર કરે છે. Wound culture test, targeted antibiotic, debridement, અને vascular assessment — આ સૌ EDFC ખાતે ઉપલ્ …ધ છે.

ડૉ. શાહ વિશે | અમારી સેવાઓ | ડાયાબિટિક ફૂટવૅર | સંપર્ક કરો, ફોન +91 88490 66499

અમને ફૉલો કરો

• Facebook, Elegance Diabetic Foot Clinic
• Instagram, @elegancediabeticfootcare
• YouTube, Elegance Diabetic Foot
• LinkedIn, EDFC Surat

Freqently Asked Questions